การจัดเก็บและการบำรุงรักษาหนังสือ

       เพื่อให้หนังสือที่จัดหามามีอายุการใช้ประโยชน์ได้ยาวนาน ห้องสมุดจะต้องมีการจัดเก็บและ

บำรุงรักษาตลอดจนการให้คำแนะนำผู้ใช้ให้รู้จักการใช้หนังสือที่ถูกต้องเพื่อมิให้หนังสือชำรุดเสียหาย วิธีการจัดเก็บและบำรุงรักษาหนังสือ มีดังนี้ (ณรงค์ ปูอมบุปผา, 2529 ; 55 - 56)

1. จัดหาชั้นวางหนังสือให้เพียงพอกับจำนวนหนังสือ การจัดหนังสืออย่ายัดเยียดหรือวางซ้อนทับกัน

    อยู่บนชั้นจะทำให้หนังสือชำรุดเร็วขึ้น

2. จัดหนังสือใส่แต่ละชั้นอย่างพอเหมาะ คือ ไม่ให้มากกว่า 2 ใน 3 ของแต่ละช่วงชั้น

3. จัดหาที่กั้นหนังสือ ( Bookend ) มาใช้ให้เพียงพอ ที่กั้นหนังสือจะช่วยกันมิให้หนังสือล้มหรือ

    เลื่อนหล่นอันจะทำให้หนังสือชำรุดได้

4. ไม่ควรวางหนังสือในลักษณะซ้อนทับกัน เพราะเล่มล่าง ๆ จะถูกน้ำหนักกดทับจนชำรุด ควรจะวาง

    แบบตั้งขึ้นให้แต่ละเล่มเป็นอิสระ ซึ่งจะทำให้สะดวกต่อการหยิบใช้ด้วย

5. หมั่นปัดกวาดฝุุนที่ชั้นและขยับขยายหนังสือในแต่ละชั้นอยู่เสมอ โดยเฉพาะหนังสือที่มีผู้ใช้น้อย

    ทั้งนี้เพื่อจะได้ปัดฝุุนและทำลายที่อยู่อาศัยของแมลงรวมทั้งป้องกันมิให้ปกหนังสือของแต่ละเล่มติดกันแน่น

6. การนำหนังสือจัดเข้าชั้นควรใช้รถเข็นไม่ควรใช้วิธีหอบหนังสือไปเข้าชั้นเพราะอาจตกหล่นชำรุดได้

7. ควรเปลี่ยนหนังสือปกอ่อนให้เป็นปกแข็งให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ เพราะจะทนทานกว่าและสามารถตั้งไว้กับ         ชั้นได้ ส่วนหนังสือปกอ่อนรูปเล่มจะอ่อนโค้ง เลื่อนหล่นจากที่กั้นและหล่นจากชั้นวางได้ง่าย

8. หนังสือที่มีรูปเล่มหนาใหญ่เป็นพิเศษ เช่น พจนานุกรมฉบับสมบูรณ์ หรือหนังสือแผนที่ (Atals )

    ควรจะวางไว้บนโต๊ะที่ทำไว้โดยเฉพาะเพราะอาจไม่สะดวกที่นำเข้าหรือออกใช้ การเคลื่อนย้ายบ่อยๆ อาจทำให้     หนังสือชำรุดได้

9. บริเวณที่เก็บหนังสือต้องเหมาะสม อย่าให้ถูกแดดหรือความชื้น ถ้าจำเป็นต้องเก็บในบริเวณนั้น

    ก็ต้องหาทางป้องกัน ถ้าเป็นไปได้ห้องสมุดควรติดตั้งเครื่องปรับอากาศ ซึ่งสามารถควบคุมอุณหภูมิและความชื้น       ซึ่งจะช่วยรักษาสภาพของหนังสือให้คงทนได้ดียิ่งขึ้น

(ที่กั้นหนังสือ หรือ Bookend)

(รถเข็นหนังสือ)

ที่มา : เอกสารประกอบการอบรมเชิงปฏิบัติการการจัดการความรู้ เรื่อง "การซ่อมและการบำรุงรักษาหนังสือ" โดย ฝ่ายพัฒนาทรัพยากรสารสนเทศ งานเทคนิคสารสนเทศ สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี (http://www.aritc.rbru.ac.th/document/km/km55_repairbook.pdf)